“Niet de dingen zelf maken de mensen van streek, maar hun gedachten erover.”
- Epictetus (filosoof, 55-135 n. Chr.)
Afgelopen week volgde ik een workshop RET, oftewel Rationele Emotieve Therapie, oftewel Rationele EffectiviteitsTraining. Deze benadering van Albert Ellis gaat ervan uit dat onze reacties niet gebaseerd zijn op de externe prikkels, maar op ons innerlijke gedachten en overtuigingensysteem. Met dat inzicht kun je ongewenste emoties of gedrag begrijpen en zelfs veranderen.
De basisidee achter RET is vrij eenvoudig. Een externe stimulus A (Activating event) fungeert als trigger en wordt waargenomen met onze zintuigen. Deze waarneming wordt afgezet tegen onze ideeën, gedachten en overtuigingen B (Belief system) die het resultaat zijn van persoonlijke herinneringen en ervaringen. Op basis hiervan produceren wij een bepaald gevoel of gedrag C (Consequence).
In de filosofie van RET wordt ons gedrag en onze emotie (C) dus bepaald door onze interne overtuigingen (B), niet door datgene wat buiten ons gebeurt (A). Dit is een heel cruciaal onderscheid met hoe de meeste mensen gedrag en emoties ervaren. Zij ervaren immers hun reactie (C) als een primair gevolg van een gebeurtenis (A). Maar door stap B hiertussen te voegen, krijgen we grip op onze gevoelens en gedrag, maar ook (be)grip voor de gevoelens en gedrag van een ander.
Via het ABC van RET kun je irrationele gedachten opsporen (in B) die ongewenste negatieve gevoelens en gedrag (C) veroorzaken. Een voorbeeld zou het volgende kunnen zijn:
- situatie A: Onderweg naar een klant beland je in een file.
- overtuiging B: “Dit kan ik me niet veroorloven, ik mag niet te laat komen. Nu verlies ik zeker mijn klant!â€
- reactie C: irritatie en asociaal rijgedrag
B is echter een irrationele gedachte. Waar staat dat je niet te laat mag komen? Wie zegt dat je de klant verliest? Door zo’n gedachte te vervangen voor een rationelere gedachte (bijv: “Ik kan hier niets aan doen, ik ben op tijd vertrokken. Mijn klant kan dit vast begrijpenâ€), zal je reactie ook milder zijn.
Door middel van (zelf)coaching kun je zo je negatieve emoties, reacties en stress begrijpen en ‘verhelpen’. En omdat anderen met een andere belief set (B) hebben, is te begrijpen dat andere mensen anders kunnen reageren dan jij.
Prober jezelf dus eens af te vragen wat je onderliggende overtuiging is waardoor je uit de slof schiet of je angstig voelt. Is dat een rationele gedachte? Wat zou een rationelere gedachte zijn?
Popularity: 19% [?]
Geen gerelateerde artikelen.
Ik gebruik deze theorie in mijn coachingsactiviteiten.
Het is nog mooier als je dit koppelt aan de transactionele analyse, waarin wij gedrag vertalen naar een Ouder, Kind of Volwassen zijnswijze.
Dan nu even een postmoderne vraag: wat is rationaliteit? Wat is een irrationele gedachte?
n je stuk lijk je aan te nemen dat rationaliteit iets indivueels is, een soort van universele maatstaf, en dat rationele gedachten de voorkeur verdienen boven emotionele reacites. Je zou rationaliteit echter ook kunnen opvatten als iets met een cultureel tintje: “it points at specific rules in a particular
community or cultural tradition that are favoured (or accepted) as being rational” (Gergen, 1999). In het laatste geval is het nog maar de vraag wat het stempel “irrationele gedachte” verdient.
Met andere woorden, ik snap de gedachte achter RET en vind het absoluut interessant. Ik denk alleen niet dat er iets bestaat als een gedachte, die het universele stempel ‘rationeel’, en ‘vrij van emoties’ verdient. Ik zou eerder spreken van reflectie op A, B en C en het vocabulaire van rationaliteit hierbuiten houden.
In dat geval is reactie B uit je voorbeeld geen irrationele gedachte, maar een bepaalde gedachte die je op basis van eerdere ervaringen hebt ontwikkeld. Je zou echter kunnen reflecteren op de voordelen en nadelen van deze gedachte, de oorsprong ervan en alternatieve gedachten, op basis van andere ervaringen uit het verleden.
Reflectie, daar draait het volgens mij om…. Zoals Socrates al zo mooi zei: “Een leven zonder reflectie is niet de moeite waard om geleefd te worden”….
Ik ben het met je eens dat vanuit een postmodern oogpunt het begrip rationeel een cultureel bepaald concept is, maar je conclusie om dan maar rationaliteit er uit te laten gaat me wel erg ver. Arnout spreekt toch de Nederlands sprekende samenleving aan? Ik denk dat het gedeelde begrip rationaliteit juist heel nuttig is om duideljik te maken waar RET bij kan helpen.
Anders zou je bij elk woord wel vraagtekens kunnen plaatsen en nooit meer voor anderen een tekst kunnen schrijven.
RET lijkt me juist een mooie manier om inzicht te geven aan mensen dat er mogelijk verschillende werkelijkheden zijn, dus een zeer post moderne gedachte.
Is dit niet gewoon NLP verpakt in een ander sausje?
NLP heeft volgens mij exact dezelfde veronderstellingen…
Of niet?
Om mensen niet te laten vallen over de begrippen ‘rationele’ en ‘irrationele’ gedachten; zou je ook kunnen uitgaan van ‘helpende’ en ‘niet-helpende’ gedachten. Wat zijn gedachten die je niet helpen (Arnout noemt dit irrationele gedacten) om in bepaalde omstandigheden rustig en helder te blijven? Ik geef een voorbeeld: bij hartkloppingen denken ‘ik ga dood’, zal je niet helpen omdat je dan in een negatieve vicieuze cirkel beland, je gedachten beïnvloeden dan namelijk zowel je emoties en gevoelens als je gedrag, je hartkloppingen lijken toe te nemen. Dit is echter te wijten aan het feit dat je al je aandacht op je hart richt. Als gevolg ga je zitten; bel je de dokter; zet je de auto langs de kant van de weg; of raak je anderszins in paniek. Wat daarentegen voorbeelden van helpende gedachten zijn (of zoals Arnout ze noemt rationele gedachten), zijn in mijn genoemde voorbeeld o.a.: ‘ik ben gezond, waarom zou ik bij hartkloppingen dood gaan’; ‘er is sprake van een -opkomende- paniekaanval en daar hoef ik niet bang voor te zijn, want die gaat vanzelf weer over’. Waarschijnlijk kun je jezelf wel voorstellen dat dit rustgevende, of helpende (of rationele) gedachten zijn. Waarom zou je immers bij een gezond lichaam je direct zorgen maken over hartkloppingen? De meeste mensen hebben wel eens hartkloppingen, maar de meeste daarvan hebben dat niet eens in de gaten. Mensen die gefixeerd zijn op wat er in hun lichaam gebeurt merken dat wel. Wellicht is dit een voorbeeld dat minder cultureel getint is en waardoor ik heb kunnen laten zien dat met rationele gedachten bedoeld wordt: helpende gedachten. En dat met irrationele gedachten bedoeld wordt: niet-helpende gedachten. Te laat komen wordt in sommige culturen inderdaad niet geaccepteerd. Dus rest mij te zeggen dat rationele/ helpende en irrationele/niet-helpende gedachten in sommige contexten inderdaad een cultureel tintje kunnen hebben. Hopelijk is door mijn voorbeeld duidelijk geworden dat dergelijke gedachten niet altÃjd cultureel getint hoeven te zijn.
@een postmoderne reactie: De crux ligt inderdaad in wat je onder rationeel verstaat. RET gebruikt de term rationeel en daarom gebruikte ik deze ook. Maar zoals een psycholoog i.o. al uitlegde, de term ‘rationeel’ kan misleidend zijn. Toch denk ik wel dat gedachten los gezien moeten worden van hun emoties. De emoties zijn (volgens RET) een gevolg van gedachten, maar in onze ervaring zijn deze zo sterk gekoppeld dat we de (herroepbare) gedachten soms niet als zodanig ervaren. Dat maakt het ontrafelen van ongewenst gedrag soms zo lastig.
Die gedachten zijn niet universeel overigens, maar altijd persoonlijk en/of cultureel. Op die manier neigt RET (en NLP overigens ook) op z’n minst sterk naar het postmoderne gedachtengoed.
@Juan: Ja, dat klopt. NLP en RET liggen dicht bij elkaar. NLP kijkt net iets meer naar gevoelens en emoties (en hoe ook woordkeuze je gedachten bepalen) en RET richt zich net even meer op de (ir)rationaliteit van de gedachten en overtuigingen die jouw je gedrag bepalen en hoe je daarop kunt inspelen. Maar in het kort lijken ze vrijwel identiek.
@ hmmz
Interessante assumptie ligt onder de uitspraak “Arnout spreekt toch de Nederlands sprekende samenleving aan?”. Hiermee lijkt te worden aangenomen dat wij in Nederland allemaal dezelfde opvatting over rationaliteit hebebn. En dat die opvatting niet moet worden geëxpliciteerd cq ter discussie moet worden gesteld? Het gaat hier om meer dan een semantische discussie. Het idee dat het rationele de voorkeur krijgt boven het emotionele is nog al een dominante (vaak mannelijke) gedachte die grote gevolgen heeft voor ons handelen. Daarmee hangt dan de assumptie samen dat het vrij zijn van emoties (objectiviteit door rationeel redeneren) mogelijk is en iets is om naar te streven. De basis voor de in onze samenleving dominante opvatting over (sociale) wetenschap.
Dat je bij woordkeuzen voor ‘rationaliteit’ je twijfels stelt, betekent niet dat je nooit meer een tekst kan schrijven. Wel dat je wanneer je een tekst schrijft eens kritisch kijkt naar de gehanteerde assumpties en nadenkt over de wenselijkheid (of jawel, de mate waarin het helpend is) om die aannames te hanteren.
@ Arnout
We zitten voor een groot deel op één lijn. Inderdaad kan RET gezien worden als neigend naar het postmoderne gedachtegoed. Maar de scheiding tussen emotie en ratio (en tussen objectiviteit en subjectiviteit) wordt niet meer gemaakt door postmodernisten. Simpelweg omdat ze zo verweven zijn met elkaar dat je beter kunt reflecteren op je ervaring als geheel. En omdat zowel gedachten als emoties constructen zijn die ontstaan doordat we in bepaalde contexten met bepaalde personen interacteren.
Bovendien wordt de discourse van objectiviteit te vaak gebruikt om een bepaalde machtspositie te verkrijgen of verwerven. denk hierbij aan die prachtige reclames op televisie waar je als consument wordt overgehaald iets te kopen omdat ‘objectief wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat…..’.
Dus ik zou zeggen: reflecteer op je sociale ervaring/werkelijkheid (ervaren emoties en gedachten) en de wenselijkheid van deze ervaring. Dan heb je RET op zijn postmoderns.
@Opnieuw een postmoderne reactie:
Door gedrag/emotie en gedachten (of: belief system) samen te nemen, maak je in mijn ogen toch een te grote stap. Je ontneemt daarmee de mogelijkheid om ongewenste gedrag/emoties te veranderen. Je kunt gedachten namelijk wel aanpakken en gedrag/emoties minder goed. Dat belief system hoeft overigens niet rationeel te zijn, maar irrationele gedachten (zoals RET het dan noemt) kunnen nu net wel de oorzaak zijn van ongewenst gedrag.
Dat dat belief system op z’n minst door een groot deel in interactie met anderen onstaat, ben ik absoluut met je eens. En dat zoiets als ‘objectiviteit’ slechts een zeepbel van schijnzekerheid is, is ook waar. Te vaak worden gedachten en meningen als objectief verkocht die dat niet zijn. Maar we maken deze zeepbellen ook zelf: onze belief systems lijken terecht, maar zijn dat vaak niet. Door eens te kijken naar de objectiviteit van je gedachten, kun je de irrationaliteit (of: het niet-helpende) erin vaak wegnemen.
Vanuit een coachings-toepassing is daarom de splitsing tussen emotie en gedachten wel heel waardevol om te maken: Emotie is een reactie op jouw gedachten, niet op de gebeurtenis buiten je.
Reflecteer dus altijd op (de wenselijkheid van) gedrag en emoties en achterhaal daarbij welke gedachten het gedrag veroorzaken. Deze gedachten zijn (mede) resultaat van een sociaal proces, maar vooral: ze zijn veranderbaar. In het geval van niet-helpende gedachten kan het helpen door te kijken naar hun objectiviteit. Wedden dat een groot deel van je gedachten zelden ‘objectief’ (en helpend) is?